Тоныкөк
(646-741)
Оғыз тайпасынан шыққан. Заманында Түркі қағанатының үш бірдей қағанына уәзір болған. 683 жылы Құтылықпен бірігіп, табғаштарға қарсы көтеріліске шығады. Көтерілісшілер жеңістен жеңіске жетіп, ұзамай әйгілі Екінші Шығыс Түркі қағанатының шаңырағын көтереді. Құтылығты «Ел төресі» деген атпен қаған етіп сайлайды.
Құтылығ қаған өлгеннен кейін қаған болған інісі Қапағанға да сенімді серік, білікті ақылшы болып, адал қызмет етеді. Қапаған қарамағындағыларға аяусыз қатыгездікпен қарайды, сондықтан тайпа көсемдері қағанына өкпелеп, жырыла көшпекке қам жасайды. Қағанат құлауға айналады. Күлтегін батыр Қапаған қағанның бүкіл ұрпағын қырып тастап, ағасы Могилиәнді (Білге қаған) қаған тағына отырғызды. Таққа отырған Могилиән Тоныкөктің көрегендік ақылымен тұс-тұстан анталаған жауының бәрін жеңіп, құлауға айналған қағанатты қалпына келтіреді.
Білге Тоныкөк өзінің бағасын, тарихтағы орнын өзі қашатып, жаздырып кетті. Тарихшылардың айтуына қарағанда, ол 741 жылдың шамасында 95 жасқа жетіп қайтыс болған тәрізді.
Көп оқылғандар
НАРҚЫЗЫЛ (Он орам) I бөлім
«Бәріне қу соғыс кінәлі...»
Қауышу мен қоштасу жайлы...
НАРҚЫЗЫЛ (Он орам) II бөлім
Асаф Халет Челеби. Өнердегі «жаңа мен ескі» мәселесі
Ганс Христиан Андерсен. Зұлым патша хикаясы
Нұрғиса Тілендиев музыкасы өнердің нирванасы тәрізді...
Мұқағалиды сағыну
Әдеби кеш. «Бір ел - бір кітап» 2025 респубикалық акциясы
Күй қағаны...
Черчилль және соғыс
«Тілеулері дұрыс екен, айт күні қайтты!..»
Кобо Абэ. Басқыншылар
Күнікейдің жазығы не?
Сағымбай Жұмағұл. Міржақып нақылдары
Мо Янь. Үрей мен үміт
Ділдәр Мамырбаева. Мұғалім – робот – Шұғыла
Айым Алтайқызы. Бір миллион теңге (әңгіме)
Әлібек Байбол. Тоқаш туралы толғам
НАРҚЫЗЫЛ (Он орам) I бөлім
Асқар Алтай. Тағдыр тақтасы (Эссе)
Рысбек Зұрғанбайұлы: ...Өлім алдындағы өтініш
«Бәріне қу соғыс кінәлі...»
Шоқан Шортанбай. Қуандық Шаңғытбаев поэзиясындағы азаматтық әуен
Талантты жаннан адамшылық іздейтінмін...