Бүгінгі туған күн иесі
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Ахмет Байтұрсынұлы
Басты бет
Әдеби үдеріс
ПОЭЗИЯ
Бақытгүл Сәрмекова. Дүкеннің артындағы төрт күн...

02.10.2023 1859

Бақытгүл Сәрмекова. Дүкеннің артындағы төрт күн 14+

Бақытгүл Сәрмекова. Дүкеннің артындағы төрт күн - adebiportal.kz

Базарбай өтті дүниеден... 

Қыстыгүні асықпай ататын еріншек таңның жарығы түсер түспес қараңғылау уақытында оқылған жаназа намазы тез аяқталды. Кейбір жаназадағылардай өмірбаяны оқылмады, қоштасу сөздері айтылмады. 

Сұлбалары қараң-құраң еткен қабіршілер күректерін сарт-сұрт тиеп, жүк көлігіне кілемге ұқыптай оралған марқұмның денесін әдеттегі мүрделердің біріндей елеусіз ғана ауылдың шетіндегі қауымға ала кетті.

Құйған қалыптай шаршыланып салынған шағын үйінен аса бір әдеппен, әуенмен сыңси шыққан жоқтау скрипканың шегіндей үзіліп барып, алыстай берді.

– Күн жылып тұрғаны жақсы болды, жер оңай қазылды, - десті қабіршілер дымқыл топырақ жабысқан балақтарын қағып жатып...

– Ойпырмай, бәлен күннен соққан мына боранның бүгін тыншып, күннің тез жылып кеткенін айтсайшы, -  дейді бірі. 

– Қазір ауа райын да түсініп болмайсың, климат өзгеріп жатыр ғой, - дейді білгіштеуі.

– Қазған қабір кішілеу бола ма дегем, жоқ, дәл келді. Базарбайдың өзіндей шап-шағын бейіт көтерілетін болды, - деді шаруашылықты мойынына алғандары.

Бірақ бір де бірі Базарбайды қимайтынын, Базарбайдың болмысы туралы, Базарбаймен бірге өткен күндерін айтатындай әңгіменің шетін шығармады. 

Елеусіздеу болмысына бұл дүниеде бір ескерткіш қалар болса төрт құлағы аспанға қарай шалқайып жатар шағын бейіт қалар...

Базарбай  деген біреу бар еді осы уақытқа дейін еленбеген оны төрт-бес  күн бұрын ел дүрлігіп іздеп еді. Ауыл түгілі қала аяғына тік тұрды.

– Жеделбаев Базарбай, мың тоғыз жүз алпыс сегізінші жылы туған. Күзетші. Төртінші қаңтарда таңертең жұмыс кезеңін тапсырып, нысаннан шыққан. Ауылына баруы керек болған. Бірақ үйіне келмегеніне үш күн болған, - іздеу хабары жер-жерге тарады. Ойпырмай, сақадай сай мамандардан тұратын арнайы жұмыс тобы құрылды. Сағат сайын басшыларға хабар жіберіліп отырды. 

– Ұялы телефоны соңғы рет Әлиев көшесімен Тұранның қиылысында қосулы болған. 

– Жұмыс нысанынан серіктес күзетші МақсотАйдарбаевпен бірге Әлиев көшесіндегі аялдамаға бірге келген.

– МақсотАйдарбаев вахталық жұмысы аяқталған соң ауылына кетіпті. Үйіне шақырту жіберілді. Түсқайта қалада болады.

– Күзет фирмасының директорына шақырту жіберілді.

– Бізде сондай адам жұмыс жасайтын ба еді? - деп таңғалып отырған бастығының өзі үшін жауапқа шақырылып жатқанын Базарбай білсе қалай масаттанар екен, ә? Күн қақтап қысы-жазы шырайы тамып тұратын  қызғылт қоңыр қошқыл жүзіндегі ұсақ әжімдері бір жадырап, екі езуі құлағына жете ыржиып, бір риза болар ма екен? Жоқ, өзі үшін біреудің әбігерге түскенін естісе ойланып жатпай-ақ қалбалақтап ұшар еді. Кінәлі адамдай қипақтап, онсыз да тұтығып сөйлейтін тілі күрмеліп, тартылып, икемге келмей өз үніне өзі тұншығып, ақтала алмай әбігерге түсер еді. Бірақ бұл жолғы Базарбайдың дәті мықты екен, ел аяғына тұрып, даланы, қаланы кезіп іздегендерге бір хабарын бермей жым-жырт жатып алды. Төртінші күні Базарбайдың суреті телеарнадан көрсетілді. Былтыр бауырының тойында тік жағалы көгілдір көйлегінің түймелерінің бір көзін де бос қалдырмай қылғындыра киініп алған жалғыз тәуір суретін теледидардан көріп «Ойбай, мынау біздің Базарбай ғой» деп қуанып жатты ауылдастары. 

Базарбай жасайтын күзет фирмасындағы әншейін де адам менсінбейтін, кабинетіне бас сұққандарға арсылдап дес бермейтін көкбет есепшілерден бастап бүкіл күзетшісі бар, басшылары бар «Тексеріс келе жатыр» деп кабинеттен кабинетке шабысты. Бәрі де Базекең  үшін... Іс қағазы да бір тәулікте неше рет парақталғанында есеп жоқ. 

«Кім еді Жеделбаев деген?» деп сұраған басшыларға әріптестері соңғы бір апта бұрын жаңа жыл кешінде банкетте бірге түскен суретін көрсетті. Қыстың қақ ортасында ақ араласқан шашын тықырлап қиыпты пақырың. Асхананың ұзын үстеліне тізіле отырған отыз шақты жұмысшылардың ішінде ерекше ақсиа күліп түсіпті. Добалдай саусақтарының ортасына шымшықтай кішкентай мөлдір стаканды көтере түсіпті. Шамасы көңілді ортада бірге ішіп отырғанына риза болса керек. Оған да себеп бар, көп адаммен араласпайтын Базарбай көбіне жалғыз жүретін, жалғыз өзі бір шөлмекті орталайтын. Өзі сияқты азаматтарға қосылып бұл да саясат туралы, көлік туралы немесе кезінде шөп шапқан кезінде көрген қызықтары, балық аулаған кезінде кездескен бойы екі метрден асатын үлкен жайын аулаған кездерін ортаға салып, бұл да айтқысы келетін кездері де болған шығар, кім білсін!

Жоғалар күні түнгі кезекте бірге болған Мақсот Айдарбаев та шақыртылды.

Түнгі сменге ішіп келді. Аздап ішіп алған екен.  Жалпы жаңа жылдағы отырыстан бері ішумен жүрді. Сол күні құдалықтан шықтым деп келді. Құдаларыммен іштім деді. Тексерушілер көріп қалмасын деп жатқызып тастадым да, сменді өзім атқарып шықтым. Таңертең аздап айыққан екен. Кеше құдалармен қымбаттау арақ ішіп едік, бірақ бәрібір бас ауыртады екен деді. Жұмысты тапсырып екеуіміз бірге шықтық. Ол ауылдың таксиіне барамын деп вокзалға жүретін автобустың аялдамасында қалып қойды. Одан әрі білмеймін, деді.

– Мүмкін бірге ішкен шығарсыңдар? Түнгі кезекте күдікті біреулер келмеді ме? Күзетілген нысанды тексеруіміз керек. Құрылғылар түгел ме екен? - деген тергеушілердің сөзі зәре құтын қашырды Мақсоттың. «Базарбай жай адам болмады, мықты тірегі бар екен. Баяғыдан бері «старший охрана» болып алмай нағып жүр екен?» деп те ойлап қойды.

Туыстарынан ақпарат жиналып, жоғалар күннің алдында ешқандай құдалық та болмағаны, жатақханадағы аспаздар сол күні кеште Базарбай терлеп отырып, екі кесе сорпаны қотара ішіп, түнгі кезекке деп нан мен шәй салдырып алғанСөйтіп сөмкесін арқалап сағат кешкі алтыларда жұмысқа кеткенін айтты.

Бұл Базарбай шынымен тегін адам болмады. Қаладағы бүкіл бейне камералардың архиві тексерілді. Істен шығып, қорабы ғана қалқиып тұрған бейнекамералар да бар екен, жөндеу жұмыстары жүргізілмеген деп жауаптылар қыстың қақ ортасында әбігерге түсті.

Ауылға қатынайтын таксишілер бірінен соң бірі полицияға шақырылып, Базарбайға қатысы болмаса да көліктерінің құжаттары тексеріліп, бірінің төленбеген айыппұлдары үшін көліктері уақытша қамалды, бірінің құжаттары дұрыс емес болып, айыппұл салынды. Осы уақытқа дейін елеусіз жүрген бұл Базарбай енді назарға ілінгені былай тұрсын,  біреулердің ызасына тиді. Осыдан Базарбайды көрейінші деп кіжінді кейбіреуі. 

«Біреудің қолына кіріп алған шығар» деген күдігін де жеткізіп үлгерді көрші әйелдер. Өз әйелінен басқаның бетіне қарап, мынау сұлу екен, мына әйелдің түрі мынандай екен деп, тіпті әйел затының әртүрлі арық, семіз, сұлу, аяғы қисық, қараторы немсесе айдай аппақ болатынын да білмеген Базарбай енді аяқ астынан әйелге қырындағыш болып өсекке де іліне бастады. Ал, керек болса? 

– Осыдан келсін... Көрсетейін мен саған! - деп қызғанды үйіндегі әйелі қып-қызыл ашуға булығып. «Бөтен қатынды асырап жүрген шығар» деп отқа май құйғандардың сөзіне тіпті түтігіп отырған әйелі ақшасы түсетін кәртішкесі өзінде екені есіне түскен кезде ғана сабасына түсті. Кеше ғана вахтасы бітіп, жалақысы үйге жеткенмен Базарбайдың өзі жоқ болып отыр емес пе?

Иә, біреудің назарына, біреудің ызасына, біреудің қызғанышына ілініп Базарбайдың атағы сөйтіп айналасы төрт күннің ішінде шыға келді. Бұл Базарбай дегенің осы уақытқа дейін үндемей жүргенімен барып тұрған бәле екен! Соңғы тұрған нүктесі Әлиев көшесіндегі аялдама тұсындағы бейнекамераның ақпараты да дайын болды. Бақылаушы полицейге әр минут, әр секунд бөлшегін төртінші қаңтардан бастап бүгінге дейін қарауы тапсырылды. Бір адамның қарап тауыса алмайтыны белгілі болған соң кезектесіп бақылауға төрт адам бөлінді. Президент сайлауы болады деп дүрлігіп, тайлы тұяғы қалмай жұмыс штабына жұмылдырылып, кадр жетіспей жатқан қысыл-таяң кездің өзінде Базарбай үшін бір көзі ғана бар камераға бақандай төрт адам жұмылдырылды. Иә, президент сайлана жатар, бірақ Базарбайды табу маңызды бола түскендей ме? 

Қараңғылықтың етегі шала түрілген қыстың алагеуім таңында бозарып Базарбайдың бейнесіне ұқсас бір нысан ілінді назарға. «Базарбай Жеделбаевтың бейнесіне ұқсас. Сұр түсті күзет курткасы, қолтығында қысқан пакетке ұқсас заты бар бір адам аялдамадан көрінді. Уақыт төртінші қаңтар, сағат таңертеңгі сегіз он бес».

Рация безілдеп хабары минут сайын таратып жатты.

«Иә, бұл дәл өзі болуы мүмкін»

«Бақылау керек, мініп кеткен көлігі анықталса болды, табылады»

Камерадан көрінген бейне мынадай еді: Күзет фирмасы беретін жұқа қолпылдаған сұр куртканың ішіне мыжырайып кіріп алып, құнысып, екі аяғын бір біріне кезек соққылап тұрғанына шамамен қырық минут өтті. Қаланың жарық бергіш шамдары өше бастады, далаға жарық түсті. Объект әлі тұр. Міне, автобустар жүре бастады. Бірақ вокзал бағытына баратын он төртінші автобусқа мінбеді, өткізіп жіберді. Жанына құйрығы қалбалақтап бір қара ит келді. Отыра қалып иттің құлағын қасыды. Ит одан сайын еркелеп арсалаңдап Базарбайдың ол жақ бұл жағына шығып ойнақтай бастады. Боранды күні ит пен бала құтырады дегені рас-ау! Міне бағдаршамды күтіп тұрып, жолдан өтуіне алпыс секунд берілсе де жүгіріп жолдың  келесі бетіне шықты. Жанына ерген ит бұны басып озып, жолдың ар жағына бірінші шықты да, құйрығын бұлғаңдатып шыдамсыздана күтіп тұрды. Базарбай қолтығына қысқан қара пакетін ашып, бірдеме алды да итке лақтырды, тас емес, ас екені белгілі, ит лезде жерге түсірмей ауадан қағып алды. Жолдың жиегімен екі жүз метрдей ит екеуі бірге жүрді. Тоқтай қалып итке қарады. Бірдеме деп ақылдасқандай ишара жасады. Ит арсалаңдап қуана секірді. Жолдың жиегіндегі дүкеннің алдына келіп, екеуі қалқиып тағы он бес минуттай тұрды. Содан соң ит сыртта қалып, Базарбай ішке кіріп кетті. Дүкеннің алдында отырған қара ит құйрығын жерге шыдамсыз сабалайды, күтіп отырған шығар. Көп күттірмей арада алты минут өткенде Базарбай шықты дүкеннен. Қолына ұстап шыққан пакеттен собалаң еткізіп бірдемені шығарды да, жартысын үзіп қара иттің алдына лақтырды. Шұжыққа ұқсайды. Ит тағы да қағып салды. Жеп болғанын күтіп Базарбай да тұрды қасында. Сағат тоғыз елу екіні көрсетті. Дүкеннің оң жағына шықты. Боран сол жақтан соғып тұр. Екеуі ық іздеді-ау. Дүкеннің сол жанынан басталатын асты ойыс, өзі биік жуан жылу құбырының астына қарай бүгежектеп кіріп бара жатқаны байқалды Базарбайдың. Артынан ілескен иттің құйрығы бұлғаңдап барып көрінбей кетті, шұңқыр тереңдеу болса керек. Әзірге камерадан өзге қозғалыс байқала қоймады. Сағат түскі он екіден жиырма минут кетті. Ит үш рет кіріп, үш рет шықты жылу құбырынан. Сағат кешкі бес нөл-нөл болды. Ит те шықпады, Базарбай да көрінбеді. Іңір тарта бастады. Көшенің шамдары жанды. Қайқиған ойнақы құйрығы бұл жолы сылбырай жер сызып қара иттің өзі шықты. Сағат жиырма бір нөл-нөл.

Қолына рациясын ұстаған жас полицей хабар таратты. «Іздестіру тобы Әлиев көшесінің сол жақ бетінің бойындағы «Жайық» дүкенге қарай  бағытталсын»...

Дамылсыз жұмыс жасаған іздестіру тобының соңғы хабарламасы осы болды.

Иә, Базарбай төрт күн өткенде табылды. «Қоршаған ортаның ауа температурасы дене температурасынан төмен болуына байланысты...» деп басталатын іс-қағаздары толтырылды. «Жедел іздестіру тобы жақсы жұмыс жасады. Арыз түскеннен бастап 12 сағатқа жеткізбей іздеудегі адам табылды. Жылдың басы жоғары көрсеткішпен басталды» деп жұмыс тобының қолын қысты басшылары.

Екі қолын екі жағына қарай құлаштап жайған күйінде шалқасынан жатқан екен сабазың. Жұқа мақтадан тігілген сұр курткасының алдыңғы сырмасы жартылай ашылыпты. Аяқ жағынан табылған түбінде бір елідей арағы бар шыны шөлмек, бір қарыс шұжық айғақ зат ретінде тіркелді. Жымиып күлгені ме, әлде суыққа тоңған беті жансызданып езуін игеруге әлі келмеді ме, жұмылған көздеріне күлімдеген езуі бейне бір тәтті ұйқыда жатқан адамның бейнесін бере қалыпты. Суық алған беті көгеріңкіреп кеткен болмаса, өлген адам ретінде еш қорқыныш бермейді. Ұйықтап кетіп, кері оянғанша суық алып кеткен жүрегі тоқтап қалып, еш бейнетсіз, қиналыссыз мына дүниеден кете қалған екен деп ой шығарғың келеді мына бейнесін көргеннен кейін марқұмды азапқа қимай... 

Иә, оны өзгелерде айтты.

– Сабыр ет. Қайта он екі мүшесі түгел табылғанына рахмет дейміз ғой. Ит-құс бет-аузын тырнап, аяқ-қолын жұлмалап, иә бірден табылмай әбден сүйрегі сыдиып қалған азапты күйінде табылса қайтер едің?- деп жұбатты жоқтап сыңсыған әйелін өзгелер.

– Иә, тірі жанға зияны жоқтығының арқасы ғой, бір қарға келіп шоқымапты , -  деп растады біреулері.

Төрт күн бойы ызғары сүйектен өтердей соққан боран бүгін бір көктемнің бас кезіндегідей әлсіз жылымық аралас дымқыл бу бүркіп, топырақтың өзі бусанып кішкентай төмпешік ауылдың шетінен орын тапты.

Жаназаға арналып асылған қазанның буы да аспанға жайбарақат тіп-тік будақтап жатты. Иә, қаңтардың ортасындағы аяз құрсанған ауа райы сол күні ерекше жылып кетті. Өне бойына мұз қатқан дала бусанып, талдың бұтақтарына көктемнің таңындағыдай шық тізіле қалды…


Біздің Telegram-парақшамызға жазылыңыздар! Бізбен бірге болыңыз!


Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)

Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.


Көп оқылғандар