Мұхаммед-Қанапия Шарханұлы – Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. «Тәтті мұң», «Рояль» атты жинағы жарық көрген.
***
Жүгіріп келемін... Артыма бұрылып қарауға батылым бармайды. Кесенеге жақындап қалдым. Бар үмітім – сол. Жанымды сақтап қалатындай, ажалға араша болар деген лып еткен үміт. Өкпем өрекпіп, қос бүйірім шаншылып барады. Қоңыр кесене алыстан алып таудай болып көрінді. Екпіндеп келіп, есігінен ендім. Қоңыр салқын алқымымды қысқан от қызуды су сепкендей басты...
Балалық шағым бақытты өтті демес едім. Әкемнің арақтан аузы құрғаған емес. Үйде күн сайын жанжал. Шешемді көк ала қойдай сабайтын. Анам әкемнің көзіне жастық шағын жалмаған жалмауыздай көрінетін секілді. Ескі дұшпанындай өшігіп келіп ұрады. Қарындасым екеуміз ескі сандықты тасалап тығылатынбыз. Кейде сандықтың ішіне кіріп кетеміз. Қарындасым дауысын шығаруға қорқып, үнсіз жылайтын. Жамау жемпірімнің жеңімен жасын сүртіп қоямын. Ағалық қамқорлық танытқандағы түрім болар. Қазіргі психологтарға барсақ, біздің травмамыздан тұншығып өлетін шығар.
Жеті жасымнан бастап, түн кезіп араққа бара бастадым. Қолыма ұстаған шишаға: «Отбасымызды ойрандаған сенсің!» – деп, үйге жеткенше лағнет айтып келетінмін. Сыныптастарыммен бір сыныпқа басым сыйған емес. Жұдырық ала жүгіремін. Сондағысы «алқаштың баласы» деген сөзді намысым көтермейді. Сабақты айтарлықтай жақсы оқымадым. Десе де, сурет пен әдебиетке жанымды салатынмын. Маған адамдардың портретін салған ұнайды. Бірде қаладан келген практикант апайдың портретін салдым. Несін жасырайын, мен оған ғашық болдым. Жә, қоя берші, балалық болар. Ұйқасы жымыңдасып, төрт аяғын тең баспаса да, төрт жол өлең құрай алдым. Есім кетіп, есекке мініп ойнамасам да, ауладағы балалармен доп қуып тұрдым.
Әкем арақтың кесірінен ағайынмен арасын бөліп алды. Қайын жұрт түгілі, өз жұрты да есікті ашпайтын болды. Әкемнің бауырларының балаларымен ойнағым келсе де, жеңгелерім ауласына жолатпайтын. Қысқасы, қырық пышақ қырғынның кесірінен туысқаннан ада қалдық. Әкем қара шаңырақтан бөлек шығып еншісін аларда дүниесі тең бөлінбесе керек. Әйтеуір, бауырларына өкпесі қара қазандай. Содан ба, әлде басқа ма — әуесі арақ болды. «Ішін тырнаған күйігін басқан шығар» деп кейіннен баға бердім. Ал анам болса – ауылдың қара қызы. Жанұясында бала-шаға көп болған соң, әке-шешесінің оқытуға шамасы жетпепті. Білім жағынан қараңғы болса да, тәрбиеге қанып өскен. Адамның алдын кескенін көрген емеспін. Мектепте еден жуады. Біздің арланатынымызды біледі ғой, сол үшін де көзімізге жиі түспеуге тырысатын.
Біздің ауылдан жарты сағаттық жерде Қожа Ахмет Яссауи кесенесі орналасқан. Бала күннен басымызға бір бәле шүйліксе болды, шешем байғұс тартып отырып сонда әкелетін. Кесенеге кіріп, аруаққа тәу етіп, бабаға құран бағыштап, Құдайдан амандық тілейді. Содан болар, санамызға бұл жерді киелі деп сіңіргенбіз. Тұла бойын тұрмыс жалмаған отбасының бір лып берген сәулелі жарығы – осы кесене. Әкеме дерт жабысқанда да анам жетектеп кесенеге әкелген. Мен шатырдан құлап, тобығымды тайдырып, аяғымды екі жерден сындырған едім. Ауыл шетіндегі сынықшы шала салды ма екен, әйтеуір әдепкіде қисық бітті. Қисық біте бастаған сүйегім сырқырағанда анам тағы да осы кесенеге әкелген еді. Қысқасы, басымызға небір соқпақ келсе, тартып тұратынымыз осы – кесене.
Мектеп бітірген соң арман қуып Алматыға келдім. Бірақ білімім жетпей, оқуға түсе алмадым. Бір жыл базарда тәшке сүйреп, ішкі тыныштығымның бұзылғанын түсініп, қала ауыстыруға бекіндім. Ешқандай мақсатсыз Солтүстікке тартып кеттім. Бір орыс шалдың бақшасында ара күзетіп, омарташы болдым. Орыс шал көзімнен от көрді ме екен, әлде қу басы қалған қарияның әкелік мейірімі оянды ма, білмеймін – мені оқуға түсірді. Өзім қалаған суретшілік мамандығын бітірдім. Мәскеудегі музейде картиналарымды көрмеге қойып, танымал қылқалам шеберлерінен жоғары баға алдым. Беделім биіктей бастады.
Иә, сеңің де сұрағың келіп отырғаны анық. «Ата-анам мен қарындасым қайда?» дейсің ғой? Әкемді ақыры арақ жеңді. Қысы-жазы арақтан аузы құрғамады. Бір қыста қатты мас күйінде аулада ұйықтап қалған болатын. Таң алдында көтеріп үйге кіргіздік. Сонысынан суық қармаса керек. Жөтелсе, күркірінен көрдегі адам оянардай. Әдеті қайталана берген соң, дерті асқына берді. Өкпесіне суық тиіп, қайтыс болды. «Туғандары ауылдың әңгімесінен қорыққан соң ғана жерлеуіне келді», – деді анам. Сол жерлеуден кейін әкемнің туыстарын күні бүгінге дейін көрген емеспін. Бітіспес даулары өз араларында еді ғой. Мен бізде не әкесінің құны барын ұқпадым. Әйтеуір, қасқырдың бөлтірігін көргендей түрлерін тыржитып, жақтыра қоймайтын. Көгерген мінез бен тәкәппарлық ағайынның арасына мәңгілік дуалдай добырайып тұрып алады екен-ау.
Әкемнің қырық күндік асы өткеннен кейін қарындасым жоғалып кетті. Соңғы рет көзі шалғандардың айтуынша, ауыл шетінде жалғыз өзі ынжырғасы түсіп кетіп барады екен. Шешем екеуміз табанымыздан тозып қанша іздесек те таба алмадық. Бармаған жеріміз, баспаған тауымыз жоқ. Полиция қызметкерлерінен де қайран болмады. Мен суретшілікті тәмамдағаннан кейін көп ұзамай, құсадан қан жұтып анам қайтыс болды. Балтырынан тартқан жоқшылық пен көзін ашқалы көрген қайғысы жанын жалмады. Қазір айтқанға оңай болғанымен, уақытында бұл қайғының әрбірі кеудемді соққымен жаралады. Бір сәтте тұл жетімге айналдым.
Анамды жерлеп біткен соң, кесенеге бас сұқтым. Әке-шешеме құран бағыштап, дұға еттім. Құдаймен тілдескім келді. Күпір айтқым келіп оқталсам да, дәтім бармады. Жаратқанға жалбарынып, қалған ғұмырыма бақыт пен тыныштық сұрадым. Бірақ анамның қазасынан кейін жүзімнен күлкі қашты. Қырсық шыр айналдырғандай, әйтеуір маған мұң-қайғы үйірсек болды. Жан күйзелісімді басар деп, Мәскеуге суретші мамандығының магистрлық білімін жалғастыруға кеттім. Ұлы ойшылдардың еңбектерімен етене таныс болдым. Кітапханаға түнеп, әлем классиктерін ақтара бердім. Мәскеудегі адамы аз мейрамханаларға барып, Есениннің өлеңдерін есім кетіп оқыдым. Чеховтың «Алтыншы палатасын», Гогольдің «Шинелін», Толстойдың «Тәубесін» оқып, демалыс күндерімде дем бастым. Көңіл-хошым болмаса, Хемингуэйді бір ақтарып аламын. Біреуге өшігіп келсем, Джек Лондонның «Мартин Иденін» парақтаймын. Альбер Камю, Кобо Абэ – өз алдына бір бөлек әңгіме. Қиялым құрық салдырмаған кездерде Гете мен Шекспирге келіп «жаудай тиемін».
Ал картина тамашалағым келсе, әлемнің ең таңдаулы шедеврларына көз тастаймын. Олардың түпнұсқаларын тамашалай алмасам да, көшірме нұсқадан да ләззат алуға болады. Леонардо да Винчи «Мона Лиза», Сальвадор Дали «Естің тұрақтылығы», Казимир Малевич «Қара шаршы», Пабло Пикассо «Шар үстіндегі қыз», Иван Шишкин мен Константин Савицкий «Қарағай орманындағы таң», Винсент ван Гог «Жұлдызды түн», Иван Айвазовский «Тоғызыншы белес», Сандро Боттичелли «Венераның туылуы», Рафаэль «Сикстиндік Мадонна», Клод Моне «Әсер. Шығып келе жатқан күн», Микеланджело «Адамның жаралуы», Андрей Рублев «Троица». Міне, осылар – нағыз қайталанбас ғажайыптар. Өзіміздің Әбілхан Қастеев атамыздың «Түрксіб» теміржолы. Қас шеберлік пен ішкі нәзік интуицияның өзара байланысының арқасында дәл осы шедеврлар өмірге келді.
Өкініштісі, ғылымға жақындаған сайын, Құдайдан алыстай бердім. Бір танысымның: «Атеистсің бе?» – деген сұрағына мысқылмен: «Құдайға шүкір, атеистпін», – деп жауап бергенім бар. Сенімім өле берді. Шүкірім күпіріме жұтыла берді. Кеудем қуыстанып, жан дүнием жалаңаш қалғандай, өзіме беймәлім өліара күйге де жеттім. Бірақ сурет салған сәтте ештеңе ойламаймын. Рухым тыныстайды. Шығармашылықтан дәріс беретін А. Козлов деген ұстазым: «Әр адам – өз өмірінің суретшісі. Өміріңнің ең тәтті сәттерін қанық түстермен боя. Ол ешқашан өшпейтіндей қанық болсын. Армандарыңды үлкен етіп кескінде. Қабілетіңді түр-түрлі түске боя, құлпырып тұрсын. Ішкі сырларыңды ашық түстермен бұлыңғыр етіп көрсет. Жан дүниеңе зер салып қарамағандар ол ашық түсті ешқашан анық байқай алмайды. Суретті салып біткенде, өз өміріңнің картинасына қарап демалатындай шеберлікпен салынсын. Өмірің біткенде, суреттің артында уақыт аралығы мен қолтаңбаң қалады», – дейтін. Түйсінгенге айтары мол ақиқат. Докторлығымды қорғап, елге оралдым.
Алматыны паналадым. Келе сала көшелерімен серуен құрғым келді. Елді сағыныппын. Жаяу жүріп байқағаным – Жароков көшесіндегі жол жолақтарын қанықтап бояп жатыр екен. Бояу иісі басқа тебеді. Апат жиілеп кеткен-ау, шамасы. Көшеде велосипедтер көбейе бастапты. Алматылықтардың біразы жамау салғандай жұпыны немесе көкірегі ашық, етегі қысқа киімдерді еркін кие бастаған. Ақыл мен маталар қатар қысқарғандай. Көшедегі пиғылы кері, қыз біткенге үздіккен еркектердің көз зинасы биыл еселенгелі тұр. Жеке көзқарасыммен ешкімнің еркіндігін шектеген емеспін, десе де «адам көркі – шүберек» демей ме? Бәрінде баланс болғаны абзал.
Аулада, есік алдында отырып байқағаным – ауа қапырық. Жұлдыздар бұрынғыдан анығырақ көрінеді, бірақ тұман жиі түседі екен. Ауада аздап ыстық леп бар. Адамға не жағады өзі, суықты аңсай бастадым. Айтпақшы, жазды аса ұнатпаймын.
Бақытты отбасы деген түсінікті көзіммен көрмеген соң, үйленуге жүрегім дауаламады. Қылмыңдап келген қаншама қас сұлуға бой бермедім. Жаным жалғыздыққа құмартып қалғандай. Тіпті, Құдайды қажет етпеуге бекініп, әбден адастым. Ішімде тоң болып қатқан шерімді бір тарқатсам-ау деген арманымның аяғы көрінген емес. Суретшілер арасында атағым болса да, абыройым (ішкі тыныштығым) болмады. Себебі, адамдармен араласудан жүрексінемін. Бәрі бір түбі опасыздық жасап, жанымды жаралайтындай көрінеді де тұрады. Өзімнен-өзім қаша бастадым. Кегім қатты сақталған ба, сірә, қанша күйзелсем де ішімдікке ерін тигізбедім.
Жаным жыласа, театрға баруды әдетке айналдырдым. Бірде Әуезов театрынан шыққанда мынадай бір жайсыздық ішімді биледі. Қойылым аяқталды. Халық орнынан тұла бойын әсер кернеген екпінмен көтеріліп, қол соғуда. Сахна шымылдығы батқан күндей баяу жабылды. Топ адаммен театр алдындағы аялдамаға келдім. Қараң-құраң пенделер. Бәрі дерлік спектакльден шыққан болуы керек. Аялдамаға алғашқы автобус келді. Қаумалаған көпшілікпен ілесе жөнелдім. Бұл мен отыратын маршрут болмаса да, мініп кеттім. Қойылымның әсерінен, мүмкін залдың аурасынан арылғым келмеді.
Бәрінің көңілдері ала-құла. Іштерін өртеген сезімдердің пәті қайтпаған. Автобустың алдыңғы сол жақтауында отырған, тіні орыс болса да, жүрегі қазақ сары шашты әйелдің жылағаннан көзі ісіп кетіпті. Жаңбыр сорғалаған автобус терезесіне телміріп отырмын. Қайда бара жатқанымды да білмеймін. Жо-жоқ, қайда бара жатқанымызды бәріміз де білмейміз... Осы ой мені үнемі меңдей береді. Біз осы қайда бара жатқанымызды білеміз бе? Қай жақтан келе жатқанымызды ше?
Расымен де, талай бейбақты «өлім әлдиі» мәңгі ұйқыға алып кетті. Түптеп келгенде, адам аштықтан өлмейді; мейірім жоқтықтан, қанағатсыз тоқтықтан өледі. Қарттықтан емес, жалғыздықтан өледі. Менің әлгі қойылымнан түйгенім осы болды.
Иесіз саябақтарда жалғыз отырып, көзімнің жасын сығып алатынмын. Жұмыстан, азды-көпті қиындықтардан, сәтсіздіктерден, өтірік көздер мен көпірік сөздерден, доссымақтардан, тірлігі біткенше тілеулестерден, өркөкіректер мен соркөкіректерден, жалғандықтан, жасанды жылтырақтардан, мың сұрақтан, рухани дағдарыстан, пенделік жанбағыстан, ойлардан шаршағанымда... жүрек тыныштығын аңсағанымда анамның: «Кесенеге барамыз, суға түс, балам», – деген сөзі есіме түсіп, құлақ түбінен күбірлейтіндей күй кешемін. Тағы бір көңілсіз күйде сурет салып отырып, өлең жазуға әуесім ауды. Бір шумақ шимайлап көріп едім, әрі қарай қаламым жүрмей қойды:
Бүгін әлем жыласын,
Таптаурын тамұққа табынып,
Табылып қабірден!
Сен ғана жымиып тұрасың,
Дұғасын сүюдің сағынып,
Жалығып Тәңірден!
Бар жазғаным осы болды. Өлеңнен қолым үзіліп қалыпты. Құдайдан да қатты алыстағаным өзіме сезіле бастады. Сағаттың ұзын тілі қысқа тілін қайта-қайта итеріп жатыр – жылды сүйреген айлар сияқты. Ой жүгіртіп тіршікке сүңгіп кеткім келді. Бірақ, тіршіліктің тынымсыздығының маған аса келіп кетері жоқ еді. Жәй ғана жетім күндерін жетектеп жылдарым жылжи берді. Сағаттың ұзын тілі, қысқа тілін қайта-қайта итеріп жатыр, жылды сүйреген айлар сияқты.
Тағы бірде троллейбусқа жүгіріп жетіп, асығыс міндім. Жас шамасы қырықтан асқан, қопа сақалды бір түрік кісінің жанында бос орын бар екен, жайғастым. Алдымыздағы орындықта анасы мен кішкентай қызы отыр. Қызының қолында түрлі-түсті бояумен салынған плакат бар. Отбасылық суретке ұқсаттым. Анасы қызынан:
– Қызым, айтшы, бұлар кімдер? – деп сұрады.
– Бұл – атам, бұл – әжем және бұл – әкем, – деді бүлдіршін.
Анасының жанары жасаурап кеткенін көз қиығыммен байқап қалдым.
– Ал мынау есік не үшін? – деп сұрады анасы плакаттың жоғарғы жағындағы алқызыл түспен салынған есікті меңзеп.
– Мен үйге атамның, әжемнің, әкемнің суретін салып іліп қоямын деп шештім, анашым. Себебі, мен оларды ұмытып қалудан қорқамын. Олар менің жүрегімде мәңгілік өмір сүріп жатыр. Ал бұл есік – жүрегімнің есігі ғой. Олар бүгін қағазға саяхаттады, – деді.
Екеуара диалог осы жерден үзілді. Анасы мен қызы аялдамаларынан түсіп қалды.
– Тфәй-тфәй, болайын деп тұрған бүлдіршін! Тіл сұқтан аман болсын, өте пысық екен. Қазіргі балалар ерекше, менде мұндай болмаған. Осылай жасамағаннан шығар о дүниелік болған жақындарымды ұмыта бастадым, - деп басын шайқады, - қасымдағы түрік кісі. Қазақшасы емін-еркін екен. Маған қадала қарап:
– Ал сенде болды ма осындай ақыл бала кезіңде? – деп сұрады.
– Мен суретшімін. Бірақ ешқашан жақындарымның суретін салмаппын, – деп қатқыл жауап бердім де, тролейбустың тоқтаған аялдамасынан түсіп қалдым!
Түскен бетте жаным еңіреп жіберді. Шынында да, мен ата-анамның кескін-келбетін ұмыта бастаппын. Екі өкпемді қолыма алып, үйге жүгіріп жеттімде есімде қалған бейнелерін естеліктерімнің арасынан теріп алып әкем мен анамның суретін салдым. Екеуін бақытты етіп құшақтастырып, қолдарын айқастырып қойдым. Бұл – менің өмірімде мүлде болмаған көрініс еді.
Портреттің артқы жақтауына не саларымды білмедім. Ойыма баяғы кесене орала берді. Ақыры сол қоңыр кесененің портреттің артқы аясына қойдым.
Әлгі тролейбустағы кішкентай қызды көргенде қарындасымды ойладым. Жүрегім қанша тасқа айналды дей тұрғанмен адамдығымнан айнымаған екенмін. Ет-жүрегімде мейірімнің ұшқыны өлмепті. Мен қарындасымды сағындым. Дүйсенбі күні аз-кем атағымды пайдаланып, полиция бөлімшесіндегі күрделі істер қызметінен таныс таптым. Қарындасымды іздеуді қайта қолға алдым. Мүмкін, ол өлмеген шығар. Мәйітін көзбен көрмегенді өлді деуге болмас. Артықтық етпес деп іздеуге кірістік. Бірақ, екі жыл өтсе де ол туралы бір де бір ақпарат табылмады. Жер жұтып қойғандай.
Бір күні ешкім күтпеген жерден, тіпті әлемге оқыстан аты жаман бір вирус тарады. Жұқтырғандардың саны күн санап артып, әлем ажал құшқандардың есебінен жаңыла бастады. Бұл індет біздің елге де жетті. Жұрттың айтуынша, ауру жұқтырып, емханаға түскен адамның тірі қайтқанын ешкім көрмеген. Елдердің, қалалардың, ауыл-аймақтардың арасына блок-посттар қойылып, адамдар үйінен шығудан қалды. Кісі есігін ашпайтын заман келді. Бұл жалғыз тұрып, жалғыз өмір сүретін маған аса зиянын тигізе қоймады. Ара-тұра азық-түлік алуға дүкенге барып тұрамын. Қай жерден салғырттық танытқаным беймәлім, бұл дерт маған да жабысты. Алғашында, өкпеме дем жетпей, кеудем қысылатынды шығарды. Ол аздай мұрным иіс, тілім дәм сезуден қалды. Емханада ем қонбайды, өлесің деген өсекті естіп алған менің есім кетіп, дегбірім қаша бастады. Өмірім де, айтарлықтай мән болмаса да фәниді қимадым. Бірақ, тұла бойыма тарай бастаған дертке көндікпеске амал қалмады. Төсек тартып жатып, қалдым. Ажалымның жеткен жері осы болар деп, тағдырымның алдында дәрменсіз күйге түстім. Жұмақ та жоқ, тозақ та жоқ. Көп болса жадым жоғалып, денем істен шығады деген бейтарап күйде төсектен тұрмай жата бердім. Бірақ. Бірақ, бір ғана қоңырау өмірімді өзгертті. Қонақ бөлмедегі телефонның даусы шар ете қалды. Әуелде селқостық танытып елемедім. Бірақ, телефон қоңырауы үзілмеді. Күш-жігерімді жиып, орнымнан көтеріліп телефонға келдім. Қоңырауды алдым. Бұл әлгі күрделі істер қызметінен екен.
– Сіздің қарындасыңыз туралы ақпарат таптық, – дегенде жүрегім тоқтап қала жаздады.
– Қандай ақпарат? – дедім дауысым дірілдеп.
– Сіздің қарындасыңыз он бес жыл бұрын Австраляға кеткен. Адам ұрлығы сияқты. Бірақ, ол құлдықтан құтылған. Десе де, елге оралмаған тәрізді сол жақта бір мейрамханада жұмыс жасайтын көрінеді.
– Мен қазір оған бара аламын ба? Мекен-жайы туралы деректер бар ма? Өтінемін көмектесіңізші деп сандырақтай бердім.
– Бара аласыз. Бірақ, өкінішке қарай жақын арада бару мүлде мүмкін емес. Вирус тоқтап, карантинге жабылған мемлекеттер ашылмайынша Австралияға жолыңыз түспейді. Мүмкін жарты жылда вирус та аяқталып қалар, – деді.
– Немене жарты жыл. Мен оған дейін шыдай алмаймын. Қоңырау үзілді. Есінен адасқан адамша сандырақтай бердім. Маған өлуге болмайды. Қайтсем де, қарындасыммен жолығу керекпін. Бірақ, қалай? Бұл дертті қалай жеңемін. Тұла бойымды меңдеп алды емес пе? Бір жолы болуы тиіс қой. Өзімді әлсіз сезіндім. Есімнен танып бара жатқандай. Дерт асқынып, буын-буыным сырқырайды. Сүйектерім сынғандай. Жатын бөлмедегі төсегіме жетер жетпестен есімнен танып құладым.
Түс көріп кетіппін. Бұл түс пе әлде аян ба? Әлгі күнге дейін өзіме жұмбақ. Сол баяғы қоңыр кесене. Анам қолымнан жетектеп алып бара жатыр екен.
– Балам, жүре ғой. Баба рухына тәу етіп шығайық, дертіңнен айығып кетесің дейді. Анамның бейнесі баяу солғын тарта берді. Ақыры әппақ нұрға сіңіп жоқ болды. Оянсам жерде жатыр екенмін. Төсегіме жетпей құласам керек. Бар жігер күшімді бойыма жиып, жолға дайындалдым. Ойыма келгені кесенеге барып, Құдайдан дертімнен айығар ем тілегім келді. Өзім безген құдайыма оралғым келді. Бір танысымның көлігін сұрап алдым да Түркістанға тарттым. Жолдағы блокпосттардан айналма жолдармен қашып өтіп келемін. Бойымдағы қуат азайып әлсірей түссем де, шыдамдылық таныту үшін әл-дәрменіммнің бәрін жидым. Түркістанға қырық шақырым қалғанда қаланың алдына қойылған блокпостты айналып өткенмін. Бірақ мені байқап қалса керек. Ізіме түсті. Екі көлік қуып келеді. Жылдамдықты барынша арттырып қалаға дейін жеткізбедім. Керуен сарайға келіп көліктен түстім. Сол баяғы қоңыр кесене. Қолын бұлғап мені шақырып тұрғандай. Көзім бұлдырап, құларман күйде жігерімді жиып жүгіріп келемін.
...Жүгіріп келемін... Артыма бұрылып қарауға батылым бармайды. Кесенеге жақындап қалдым. Бар үмітім сол. Жанымды сақтап қалатындай. Ажалға араша болар деген лып еткен үміт. Өкпем өрекпіп, қос бүйірім шаншылып барады. Қоңыр кесене алыстан алып таудай болып көрінді. Екпіндеп келіп, есігінен ендім. Қоңыр салқын алқымымды қысқан от қызуды су сепкендей басты...
– Еее, Құдай мені кеше гөрші деп айқай салдым. Ең ауыр күнәсі барлар да жер басып жүр ғой. Өмірдің құшағы кең болғанымен, қабірдің қаншалықты тар екенін білемін. Мені соңғы рет қарындасыммен кездестіре көрші деген күйі, өксігімді баса алмай жылай бердім. Кенет көктен нұр түскендей болды. Кесененің қабырғасына сүйеніп тұрған бір қызды көрдім. Ол маған қарап жылап тұр екен. Көзінен моншақ жасы мөлт етіп үзіліліп, жерге баяу құлайды. Мен бұл түрді білемін. Мен бұл қызды танимын. Біз кішкентаймызда үйдегі жанжалдан жан сауғалап бір сандықтың ішіне тығылғанбыз. Қазір бір кесененің ішінде тағы да жан сауғалап отырмыз.
– Аға, деп келіп мойныма асылды. Құшағыма қыстым. Бұл фәнидегі
жалғыз ғана жақыным. Ішімдегі тоң мойын шерімді жібіте алатын жалғыз ғана жақыным. Ебіл-дебіл жылаған күйі есімнен тандым. Түсім бе әлде өңім бе? Түк түсініксіз.
Оянсам аураханада екенмін. Жан сақтау бөлімінде ұзақ жатыппын. Бір тылсым құдіреттің күшімен әйтеуір тірі қалыппын. Соған қарағанда, Құдай жәрдемдескен-ау шамасы. Вирустың беті қайтып, карантин аяқтала бастапты. Баяу есік ашылды. Аяғын мысықтай басып қарындасым ішке кірді. Демек, бұл түс болмағаны. Сол күні ол да кесенеде болды. Иә, бұл түс емес екен. Қарындасым бір жыл бұрын Австралиядан елге келген екен. Ол Түркістанға барып, қоңыр кесенеге тазалықшы болып жұмысқа орналасыпты. Әке-шешемнің артынан дұға үзгісі келмеген екен. Ол да вирус жұқтырыпты. Емханадан ел қорқып жатқан тұста, ол да ауруын жасырып, кесенеден шықпай тығылыпты. Қысқасы, мені Құдай айдап барған болу керек. Бізді ешкім көрмесе тығылған жерімізде ажал құшар ма едік кім білсін. Осылайша, екеуміз де дертімізді жеңдік. Ауруханадан шыққан соң, мен кесененің жанындағы музейлердің біріне сурет көрмемді қойдым. Сондай-ақ, студенттерге оқытушы болып білгеніммен бөлісуді жөн көрдім. Ал, қарындасым менің студентім болды. Мүмкін бұл кесене жәй ғана өткен ғасырдан қалған ғажап сәулет үлгісі ғана шығар. Біреу, бәлкім қаңырап тұрған бос ғимарат дер. Мүмкін, шынымен де киелі шығар. Есерсоқтың талайы бос сандыраққа толы аңыз деп жүр. Мен үшін естеліктерімді есіме салатын ерекше орын. Құдайыма қайтарған құт мекен. Ата-анамның көзіндей. Балалық шағымның балғындығындай ыстық.
Бұл менің пешенемдегі — қоңыр кесенем!
