Бүгін ақын, қоғам қайраткері: ұлт руханиятының биік тұлғасы Мұхтар Шахановтың туған күні.
Арда азаматының туған күнін қалың елі өзінсіз қарсы алды.
Әкем сенің төсіңде атын тұңғыш ерттеген,
Анам сенің төсіңде тамыр жайып көктеген.
Мен де сенен ең алғаш таптым арман өрісін,
Сенен ұлы ешкім де болмақ емес мен үшін, -
деп өзі жырлағанындай, 1942 жылғы 2 шілдеде қазіргі Түркістан облысы, Төле би ауданындағы Қасқасу ауылында дүниеге келген Мұхтар Шахановтың әдеби, музыкалық шығармашылығы мен атқарған қоғамдық қызметі – екі бірдей дәуірдің айқын да көрнекті шежіресі. Өзінің өршіл рухты жырларымен, жүрек тербеген әсем әуендерімен, ел өміріндегі әрбір түйткілді, маңызды мәселеге бейжай қарамайтын азаматтық жоғары белсенділігімен ерте еректелген ұлын қазақ халқы әрдайым дара тұтты, басқа бұлт үйірілген сындарлы сәттерде өзін іздеді, сөзін күтті, арқа сүйеді. Мұхаң да осы үдеден әрдайым шыға білді.
Заманымнан алғанша үлесімді,
Тоқтатпаймын тағдырмен күресімді.
Мұхтар деген – киелі ат, марқұм әкем,
Маған тегін қоймаған бұл есімді.
Мені осынау сенімнен айырма, Отан,
Қастарыма күшімді пайымдатам.
Өзім қанша мықтыны мойындадым,
Енді өзімді соларға мойындатам!
Мұхтарлардың осалы болған ба?! Әрқайсысы тек өзіне ғана тән дара жолын қалыптастырған Мұхтарлардың тоғысар ортақ арнасы – қала берді қазақ халқының, асса адамзаттың руханият әлемі.
«Ақындығы бір төбе, азаматтығы бір төбе» деген сөз Мұхтар Шахановтың шығармашылық ғұмыры мен қоғамдық қызметіне арналғандай.
«Мен үшін Олжас пен Мұхтар Шахановтың орны бөлек. Халқы да солай қадірлейді. Ақындығын азаматтығы, азаматтығын ақындығы көтерген, елдің сөзін сөйлеп, жоғын жоқтаған, дауласуға бар, бірақ жауласуға жоқ, осындай ұлдары бар, осындай ақындары бар халықта не арман бар?!» - деп Димаш Ахметұлы Қонаевтың өзі жоғары баға берген Мұхтар Шахановтың қоғамдық қызметін оның шығармашылығынан бөліп қарау мүмкін емес.
Жылтырағын гауһар деуге тым шебер,
Сүйікті Отан, аз ба бізде дүмшелер,
Оттан қашып піспей қалған күлшелер!
Әркез сені жалғандықтан қорғауға
Бақыттымын, күшім жетіп тұрса егер!
Осылай деп жырлаған ақын қоғамдағы өзекті мәселелерге әрдайым үн қатып, күш-қайратының жеткенінше табандылықпен күресіп отырды. Мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру, тарихи әділетті қалпына келтіру, ұлттық құндылықтарды сақтау мәселелерінде батыл пікір білдіріп, қоғамдық санаға ықпал етті. Оның азаматтық ұстанымы шығармашылықтағы ұстанымымен толық үндеседі. Ақынның сөзі мен ісінің арасында алшақтық жоқ. Бұл қасиет қай кезеңде де шығармашыл тұлғаның ең басты өлшемдерінің бірі ғой. Осы алшақтық болмағанда ғана халық шығармашыл тұлғаны көзі тірісінде шынайы тұлға тұтып ардақтайды, ал өмірден өткенде жадында мәңгілік жаңғыртады.
Менің бағым – елдік, ұлттық мүддеменен өрілген,
Сондықтан да ұлтпен бірге өлу даңқы берілген...
Рухы биік ұл-қыздары тұрғанда елдік, ұлттық мүдде де өлмек емес. Ақынның «ұлтпен бірге өлу» деген сөзін «ұлтпен бірге мәңгі жасау» деп түсінеміз. Себебі ақынның болашаққа деген жарқын үміті осы шумақтың кейінгі екі жолында жатыр:
Рухсызға жеңіс жолы тым оңай боп көрінбек,
Бәлкім, маған тас атқанның бәрі ертең жеңілмек...
Лайым, солай болғай! Ақынның өршіл жырлары қалың елінің қалғымас рухын асқақтата бергей!
